Star Trek alweer 50 jaar!

logo-startrek-50_884x381

Het is alweer ruim 50 jaar geleden: op 8 september 1966 werd de eerste aflevering van de toen splinternieuwe, baanbrekende tv-serie Star Trek (TOS of The Original Series) door NBC op de Amerikaanse tv uitgezonden. Inmiddels is het 50 jaar later en Star Trek is een fenomeen geworden. Er zijn in de loop der tijd – naast de originele serie – nog 4 tv-series en maar liefst 13 films binnen het concept gemaakt.

Star Trek – de eerste aflevering ooit gezien

Sandra-Gimpel-1.pngHet begon allemaal 50 jaar geleden op 8 september 1966. De eerste aflevering van Star Trek op tv werd “The Man Trap”, een griezelige aflevering met een onbekend, zout benodigd hebbend wezen dat gelijk de ‘Salt Vampire’ werd genoemd. Het was niet de eerste aflevering die bedenker Gene Roddenberry voor oven had. Hij had een pilot-aflevering gemaakt (“The Cage” met Jeffrey Hunter als Captain Pike), maar die werd als te intellectueel bevonden door de NBC-bazen. Jeffrey Hunter besloot daarop niet verder aan Star Trek mee te werken, maar zich op zijn filmcarrière te richten (hij overleed overigens in 1969 op 42-jarige leeftijd aan een zware hersenbloeding).

Sandra Gimpel as the salt vampire ep 1.pngHet werd dus een andere aflevering met een andere hoofdrolspeler: William Shatner als Captain Kirk. In het griezelige kostuum van de zoutvampier zat overigens actrice/danseres/stuntvrouw Sandra Gimpel, die vandaag de dag (op de hoge leeftijd van 75+) nog steeds werkt voor tv.

Star Trek – de kritieken

Hoewel we Star Trek nu kennen als een bijzonder fenomeen was dat zeker niet zo vanaf het begin. Veel critici vonden in 1966 weinig aan de eerste aflevering van de nieuwe tv-serie. Integendeel; zij lieten niets van de show heel. Enkele stukjes uit de kranten van die tijd (vrij vertaald):

  • “Eerlijk TOS19.05-Enterprise leaves Earthgezegd is Star Trek bizar. Maar de kostuums en de speciale effecten lijken zo uit oude Frankenstein-films te komen. Schokkend … als je gemakkelijk te schokken bent.”
  • “Star Trek als een science fiction epos dat zich afspeelt rond een reusachtig ruimteschip is zo absurd dat het bijna grappig is, vooral met de Playboy bunny-achtige serveersters.”
  • “Kijkers die enig idee hebben van hoe goed een science fiction drama er uit kan zien, zullen – zo lijkt het – moeten wachten tot science fiction op tv volwassen wordt.”

Toch was dat niet geheel terecht; Star Trek kon in feite geen beroep doen op al bestaande kostuums of rekwisieten; alle uniformen, technische snufjes en gadgets moesten niet alleen speciaal worden verzonnen en ontworpen binnen een klein budget, maar het moest ook allemaal kloppen. Alle verzonnen techniek werd getoetst aan ingenieurs en wetenschappers, alle ruimtereizen aan astronomen en natuurkundigen. De originele insteek van de decor- en gadgetontwerpers heeft op zijn beurt weer de nodige inspiratie in wetenschappelijke kringen opgeleverd. Zo zou het ontwerp van de brug van het ruimteschip Enterprise uit Star Trek zijn overgenomen door NASA bij het ontwerp van grote (toekomstige) ruimteschepen.

Star Trek – gered door fans

Mede door deze kritieken en het feit dat deze nauwelijks verbeterden gedurende de tijd deden NBC besluiten Star Trek na het tweede seizoen van de buis te halen. Waar men niet op had gerekend, was dat de tv-serie inmiddels een vaste fanbasis had en deze deed van zich spreken.

Signs-Trimble

Het waren vooral 2 die-hard fans destijds die het balletje aan het rollen brachten en een groots fanprotest wisten te organiseren: het echtpaar John en Bjo Trimble. Zij startten met een groeiende briefcampagne aan het tv-station en wisten anderen te bewegen dit ook te doen. Later kwamen daar protestdemonstraties bij. Uiteindelijk besloot een verbaasde NBC-leiding nog een derde seizoen van Star Trek uit te zenden. En hoewel de show daarna alsnog van de buis werd gehaald, was de basis voor het Star Trek-fandom stevig gelegd. De verkoop van de drie seizoenen Star Trek aan diverse kabelbedrijven – waardoor de afleveringen nog steeds regelmatig op tv te zien waren – deden het aantal fans nog stevig groeien. Zo stevig, dat latere tv- en film-producenten zich realiseerden dat hier een grote, onontgonnen markt lag; uiteindelijk resulteerde dat weer in het maken van nog 4 tv-series en tot nu toe 13 films. Het Star Trek-universum werd een feit.

STLV16-Sat-Trimble-Award

Op een speciale Star Trek-bijeenkomst op de permanente Star Trek-tentoonstelling in Las Vegas werd het echtpaar Trimble overigens voor hun fundamentele steun in de moeilijkste tijd van de Star Trek-franchise op het podium voor duizenden Trekkers geëerd met een eigen Star Trek-portret.

Star Trek – viering van 50-jarig bestaan

De viering van dit halve eeuwse bestaan wilde men niet onopgemerkt voorbij laten gaan. Op diverse plekken (in de Verenigde Staten) werden speciale Star Trek-bijeenkomsten en -conventies gehouden om dit memorabele moment te gedenken. Er werd zelfs een internationale kunsttentoonstelling georganiseerd onder de titel: 50 Artists 50 Years – A Global Exhibition (http://www.startrek.com/art_exhibition).

Ook een aantal van de voormalige hoofdrolspelers (William Shatner, Brent Spiner, Jerry Ryan, Michael Dorn en Scott Bakula) uit vorige Star Trek-series hebben hun felicitaties in een korte videoboodschap opgenomen (https://youtu.be/zE-3sem1GJk).

Star Trek – een baanbrekend fenomeen

Star Trek bleek echter niet zomaar een amusementsprogramma te zijn. De optimistische ideeën van Gene Roddenberry lieten in deze eerste tv-serie van Star Trek een veel meer ideale samenleving zien – aan de Aardse Starfleet-kant – dan de werkelijke in het Amerika van de jaren 1960.

Emancipatie en gelijkheid

Star Trek TOS bemanning.png

Toegegeven: Captain Kirk was een blanke Amerikaanse man, maar de Eerste Officier (Spock) was een Alien! Verder bestond de bemanning onder meer uit een Aziaat (Mr Sulu) en een Rus (Mr Chekov) – en dat in de tijd van de nog zeer kille Koude Oorlog.

Uhura4De grootste troef was echter communicatieofficier Lieutenant Uhura: niet alleen een vrouw, maar een zwarte vrouw! Daarmee gaf Roddenberry een hoopvol beeld dat eens mannen en vrouwen van alle rassen op gelijkwaardige voet met elkaar zouden leven en samenwerken; het was een signaal vol hoop en vertrouwen dat het ooit nog goed zou komen in die tijd. Onder andere actrice Whoopi Goldberg zei later vooral door Lieutenant Uhura (een rol van Nichelle Nichols) te zijn geïnspireerd om door te zetten in haar eigen carrière.

De interraciale kus

Maar ook andere taboes in het Amerika van die tijd werden oor Star Trek doorbroken. De eerste kus op tv van een blanke man (Captain Kirk) en een zwarte vrouw (Lieutenant Uhura) vond plaats in Star Trek.

Plato's_Stepchildren_kiss

Hoewel het niet de bedoeling was dat de kus echt in de aflevering te zien was, had men uiteindelijk geen keus. Hoofdrolspeler William Shatner leefde zich enerzijds zo in – volgens Nichelle Nichols duurden de opnamen uren – dat men prachtige opnamen had van de kus. Anderzijds verpestte Shatner elke keer de opnamen waarbij de twee – zonder echt gekust te hebben – uiteen gingen; de ene keer keek hij scheel, de andere keer trok hij een gekke bek. Uit tijdnood moest men toen toch maar een opname van een echte kus gebruiken en – wonder boven wonder – kwam de scène door de tv-censuur van die tijd. Het land stond bol van verontwaardiging, maar ook van verbazing. De serie speelde zich echter af in de toekomst, dus wie wist hoe het er dan aan toe zou kunnen gaan?

De nalatenschap van Star Trek

Star Trek heeft hierdoor een steentje bijgedragen aan de verandering in sociale en raciale beeldvorming. Daarnaast heeft de serie zijn sporen nagelaten in andere science fiction, in de popcultuur, in de wetenschap tot en met in onze taal. Vooral in het Engels, maar ook in andere talen zijn begrippen uit het Star Trek-universum overgenomen. ‘To boldly go’, ‘Beam me up, Scotty!’ ‘Warp speed, Mr Sulu’ zijn er een paar waarvan vrijwel iedereen gelijk zal begrijpen wat de bedoeling is en waar het vandaan kwam.

TOS cast PP

Als je nu naar de eerste Star Trek-serie kijkt, zou je denken dat een en ander gedateerd overkomt. Toch is dat eigenlijk niet zo. Star Trek is pure cult geworden en daarmee de tijd waarin het is opgenomen – 50 jaar geleden alweer – totaal ontstegen.

 

Copyright: Robin93.

Foto’s: Startrek.com, Wikimedia Commons.